Geiriadur Prifysgol Cymru

Gair y dydd: CHWEONGL, https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?chweongl, sef chweochrog, neu ar ffurf hecsagon, fel y meini syfrdanol hyn sy’n ffurfio Sarn y Cewri yng Ngogledd Iwerddon.

O dan bob maen chweongl (mae tua 40,000 ohonynt ar y safle), mae colofn hir o fasalt yn ymestyn i lawr i’r ddaear.

Word of the day: CHWEONGL, https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?chweongl ‘six-sided’, ‘hexagonal’, like these famous stones that form the Giant’s Causeway in Northern Ireland.

Under each hexagonal stone on the site (there are around 40,000 of them), a long column of basalt extends down into the earth

Word of the Day: Sarn Badrig https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?Sarn_Badrig. Today is St. Patrick’s Day, patron saint of Ireland. Sarn Badrig is the Welsh name for St. Patrick’s causeway which stretches out to sea near Harlech and is also one of several Welsh names for the Milky Way. (Photo: Ian Warburton)

Gair y Dydd: Sarn Badrig https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?Sarn_Badrig. Mae’n ŵyl Sant Padrig, nawddsant Iwerddon, heddiw. Mae Sarn Badrig yn enw ar sarn hiraf Cymru sy’n ymestyn i’r môr ger Harlech ac yn un o nifer o enwau ar y Llwybr Llaethog. (Llun: Ian Warburton)

Gair y dydd: sgolp https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?sgolp 'Ffon bigfain at sicrhau’r gwellt mewn to gwellt'. Gweler hefyd sgilp. Nid oes cymaint o alw amdanynt y dyddiau hyn, ond mae'r grefft o doi â gwellt dal yn fyw. Cymerwch olwg hefyd ar ystyron y gair sgolpio.

Word of the day: sgolp https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?sgolp 'thatching-rod, thatch-peg' There is not as much demand for them these days! See also 'sgilp' and take a look at the meanings listed under 'sgolpio'.

Word of the day: ofergoel https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?ofergoel
Ofer (worthless) + coel (belief), ‘superstition, vain belief’. Those of us that are superstitious believe Friday the 13th to be an unlucky day. Avoid walking under ladders today, just in case ...!

Gair y dydd: ofergoel https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?ofergoel
‘Cred anrhesymol, yn enw. mewn perthynas â’r goruwchnaturiol neu’r anwybod’
Mae’n ddydd Gwener y 13eg, dyddiad sy’n cael ei ystyried yn anlwcus gan y rhai hynny ohonom sydd yn ofergoelus. Peidiwch â cherdded o dan unrhyw ysgolion heddiw, rhag ofn ....

Gair y Dydd tegell https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?tegell Llestr i ferwi dŵr (i wneud te ayb). Hefyd tecell, tegel, tecel, tecil ayb.

Word of the Day tegell https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?tegell Vessel for boiling water (to make tea etc). Also tecell, tegel, tecel, tecil etc.

Gair y dydd: hindreulio https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?hindreulio. Yn y llun gwelir cerrig nadd o adeilad yr Hen Goleg ym Mhrifysgol Aberystwyth a hindreuliwyd, neu a dreuliwyd dan ddylanwad y tywydd.
Word of the day: hindreulio ‘to weather’ https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?hindreulio. The picture shows hewn stone from the Old College building at Aberystwyth University, weathered by the elements.

Gair y Dydd: amryddawn https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?amryddawn – i ddisgrifio Iolo Morganwg a anwyd ar y dyddiad hwn yn 1747. Roedd yn fardd a hynafiaethydd ond yn weithgar mewn nifer o feysydd eraill ac yn ymgyrchydd brwd yn erbyn caethwasiaeth.

Word of the Day: amryddawn https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?amryddawn i.e. multitalented, to describe Iolo Morganwg who was born on this date in 1747. He was a poet and antiquarian but also active in many other fields and a fervent campaigner for the abolition of slavery.

Gair y dydd: addurndlws https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?addurndlws. Gair arall am emwaith. Mae 'na esiamplau drudfawr i'w gweld yn y llun!

Word of the day: addurndlws (jewellery). https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?addurndlws Gemwaith is more familiar. There are some expensive items seen in the picture!

Gair y Dydd: porchell (ll. porchellod, perchyll) https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?porchell - Dyma un enw ar fochyn sugno, bach ac ifanc, a gofnodwyd am y tro cyntaf yn Llyfr Iorwerth yn y 13g. Caiff 'porchell', sy'n fenthyciad o'r Lladin 'porcellus', ei ddefnyddio hefyd fel enw ar foch a phorc yn gyffredinol.
Mae 'banw' yn enw arall ar fochyn ifanc 🐷

Word of the Day: porchell (pl. porchellod, perchyll) https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?porchell - This name, meaning (young) pig or piglet, was first recorded in Llyfr Iorwerth in the 13th century and is borrowed from the Latin 'porcellus'. Other names for a young pig are 'banw' and 'mochyn bach' 🐷

Gair y Dydd gwrthod https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?gpc060342 Peidio'n fwriadol â chymryd, dewis, derbyn neu gydsynio.

Word of the Day gwrthod https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?gpc060342 To refuse, reject, decline.

CC-BY-4.0 Wellcome Collection https://commons.wikimedia.org/wiki/File:A_patient_refusing_the_prescriptions_of_opposing_doctors;_sa_Wellcome_V0011364.jpg

Word of the day: RHIF Y GWLITH ‘countless, innumerable’,https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?rhif%20gwlith
 
Literally the number of the dewdrops. It is often used in phrases such as ‘bendithion rif y gwlith’ (countless blessings) or ‘helbulon rif y gwlith’ (countless difficulties).

Gair y dydd: RHIF Y GWLITH https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?rhif%20gwlith, sef nifer difiredi neu anrhifadwy.

Fe’i defnyddir yn aml mewn ymadroddion fel ‘bendithion rif y gwlith’ neu ‘helbulon rif y gwlith’. Ceir hefyd rif y blodau / graean / ôd / sêr, a nifer o bethau eraill anodd eu cyfri!

Word of the day: clyw (hearing) Gair y dydd: clyw https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?clyw
On the World Health Organization's World Hearing Day, take a look in the Dictionary at the word clyw, and the verb clywaf: clywed that it stems from.
https://www.who.int/campaigns/world-hearing-day/2026

Gair y dydd: clyw https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?clyw
Mae heddiw'n Ddiwrnod Clyw y Byd gan Sefydliad Iechyd y Byd. Cymerwch olwg ar y gair yn y Geiriadur, ac ar y ferf clywaf: clywed y mae'n tarddu ohono.
https://www.who.int/campaigns/world-hearing-day/2026

Word of the day: cacen (cake) https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?cacen Which one would you choose? Other names for cake are teisen and cêc - have a look at the numerous combinations listed in the articles in the Dictionary. Perhaps you'd like a 'cacen goch' or a 'teisen blwmbryd'?

Gair y dydd: cacen https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?cacen
Dyma ddewis da o gacennau - pa un fyddai orau gennych chi? Nid oes yna gacen fraith na chacen naw rhyw - edrychwch ar yr erthygl yn GPC i gael gwybod beth ydynt! Efallai mai teisen neu gêc yw eich gair chi am felysfwyd o'r fath.

Word of the day: LOBSGOWS ‘lobscouse’
https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?lobsgows

Will you be celebrating St David's Day with a bowl of LOBSGOWS this year? And will it contain lamb, beef, or be TROEDNOETH “barefoot”, that is without meat at all?

Gair y dydd: LOBSGOWS
https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?lobsgows

A fyddwch chi’n dathlu Gŵyl Dewi gyda phowlennaid o lobsgows (neu gawl) eleni?

Ac a fydd eich lobsgows yn cynnwys cig oen, cig eidion, neu a fydd yn DROEDNOETH, sef heb gig o gwbl?

Gair y Dydd rhaeadr https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?rhaeadr Ffrwd neu afon yn llifo dros ddibyn neu ar hyd llechwedd, sgwd, cwymp dŵr. Mae Rhaeadr Gŵy yn dref enwog ym Mhowys ond ni welir ond rhan fechan o'i rhaeadr heddiw.

Word of the Day rhaeadr https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?rhaeadr Waterfall, cataract, cascade, torrent. Rhaeadr Gŵy (Rhayader) is a famous town in Powys but only a small part of its waterfall can be seen today.

Gair y dydd: eiddiorwg, un o’r amryw eiriau a geir yn y Gymraeg am y planhigyn a elwir yn ‘ivy’ yn Saesneg https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?eiddiorwg. Fe’i gelwir hefyd yn eiddew, iorwg, aedorw, ifi, a niwrig
Word of the day: eiddiorwg https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?eiddiorwg ‘ivy’. It is also called eiddew, iorwg, aedorw, ifi, and niwrig

Word of the day: CYNFFONNAU ŴYN BACH https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?cynffon%20wyn%20bach catkins or lamb’s tails

Also cwt yr ŵyn bach, gwyddau bach, cenawon coed, all describing the shape and softness of the flowers of hazel trees, willows, etc, which are evident in hedges at the moment.

What’s your word?

Gair y dydd: CYNFFONNAU ŴYN BACH https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?cynffon%20wyn%20bach

Hefyd cwt yr ŵyn bach, gwyddau bach, cyw gŵydd, cenawon coed – geiriau sydd i gyd yn disgrifio siâp a meddalwch blodau'r coed cyll, helyg, ac ati, a welir yn amlwg yn y cloddiau ar hyn o bryd.

Beth yw eich gair chi?

Gair y dydd: trumwel https://www.welsh-dictionary.ac.uk/gpc/gpc.html?trumwel Gair cymharol newydd am 'Adeiladau ... &c., a welir mewn amlinelliad yn erbyn yr awyr'. Golygfa o Lundain a welir yn y llun.

Word of the day: trumwel https://www.welsh-dictionary.ac.uk/gpc/gpc.html?trumwel A comparatively new (20th century) word for a skyline. The picture shows a view near London's Tower Bridge.

Word of the Day: cosyn https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?cosyn
This is the diminutive form of the word 'caws' (cheese). The plural diminutive forms of 'caws' are 'cosynnau' or 'cosynnod'. Cosyn is the name of the little mouse in the Rwdlan and Rala Rwdins book series - a very fitting name indeed🧀🐭

Gair y Dydd: cosyn https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?cosyn
Dyma'r ffurf fachigol unigol ar yr enw 'caws'. Y ffurfiau lluosog bachigol yw 'cosynnau' neu 'gosynnod'. Efallai fod rhai ohonoch yn gyfarwydd â'r enw hwn am mai Cosyn yw enw'r llygoden fach ddireidus yng nghyfres Rwdlan a Rala Rwdins.🧀🐭

Gair y Dydd dirwyn https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?dirwyn Crynhoi yn bellen neu gengl, weindio, twysgo, torchi; hefyd ymadroddion ffigyrol, e.e. dirwyn rhywbeth i ben (mynd/dod i'w ddiwedd).

Word of the Day dirwyn https://www.geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?dirwyn to wind, wind up, coil up, gather into a ball or roll; also figurative uses e.g. dirwyn i ben (bring or come to an end)

CC BY-SA 3.0, CC BY-SA 2.5, CC BY-SA 2.0, CC BY-SA 1.0 Peter van der Sluijs https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Woman_in_Nepal_winding_balls_of_wool.jpg

Gair y dydd: DEL https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?del

Mae’n rhyfedd fel mae geiriau’n gallu newid eu hystyr yn llwyr dros amser.

Hen ystyr DEL oedd ‘blin, garw, styfnig’. Ond ei ystyr i ni heddiw yw ‘hardd, tlws’.

🦮🦮🦮

Word of the day: DEL https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?del

It's surprising how words can completely change their meaning over time.

The old meaning of DEL  was ‘angry, rough, stubborn’. However its meaning for us today is ‘beautiful, pretty’.